Wednesday, July 23, 2014

Το Ένστικτο, Πώς Λειτουργεί Η Δημιουργικότητα Και Από Πού Έρχονται Οι Ιδέες













 (Απόψεις του Πάμπλο Πικάσο,  σταχυολογημένες 
και σχολιασμένες από τη blogger Maria Popova, 



"Για να ξέρεις τι πρόκειται να σχεδιάσεις, 
πρέπει να αρχίσεις να σχεδιάζεις."

   "Η έμπνευση είναι για τους ερασιτέχνες - οι υπόλοιποι απλώς εμφανιζόμαστε κι αρχίζουμε τη δουλειά", έχει αστειευθεί αξιομνημόνευτα ο ζωγράφος Τσακ Κλόουζ. "Εμφανίζομαι, εμφανίζομαι, εμφανίζομαι", αντήχησε η μυθιστοριογράφος Ιζαμπέλ Αλιέντε στις συμβουλές της προς τους επίδοξους συγγραφείς "και μετά από λίγο, εμφανίζεται κι η μούσα". Ο μυθικός συνθέτης Πιοτρ Ίλιτς Τσαικόφσκι το έθεσε απλά σε ένα γράμμα του προς την ευεργέτιδά του (1878): "Ένας καλλιτέχνης που σέβεται τον εαυτό του, δεν πρέπει να σταυρώνει τα χέρια με την προκατάληψη ότι δεν είναι στην κατάλληλη διάθεση". Πραγματικά, αυτή η αντίληψη ότι η δημιουργικότητα και οι γόνιμες ιδέες δεν προέρχονται από την παθητική παράδοση σε κάποια μούσα αλλά από την ενεργό εφαρμογή ενός προγράμματος  εργασίας - ή πειθαρχίας, κάτι που ο αείμνηστος και μεγάλος Μάσιμο Βινιέλι υπερασπίσθηκε ως την μηχανή της δημιουργικής εργασίας - είναι κάτι που λεγεώνες ολόκληρες από δημιουργικές διασημότητες έχουν διατυπώσει ανά τους αιώνες, μαζί με την παράλληλη αναζήτηση από πού προκύπτουν οι ιδέες. Αλλά, ίσως χωρίς καμιά έκπληξη, η πιο περιεκτική και κομψή διατύπωση έρχεται από έναν από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες όλων των εποχών.



 (Ο Πικάσο γευματίζει στη Brasserie Lipp, ενώ συνομιλεί με τον Πιερ Ματίς, το γιο του ζωγράφου Ανρί Ματίς. Φωτογραφία τραβηγμένη από τον Brassai.)


     Αυτή ήταν μια από τις ερωτήσεις που έθεσε ο Ούγγρος φωτογράφος Μπρασάι στον Πάμπλο Πικάσο, κατά την 3ετή διάρκεια (1943-1946) των διαδοχικών συνεντεύξεών τους, που είναι συγκεντρωμένες στο βιβλίο "Συζητήσεις με τον Πικάσο" (δημόσια διαδικτυακή βιβλιοθήκη) - τον ίδιο εξαίρετο τόμο του 1964, που μας έδωσε επίσης τις απόψεις του Πικάσο πάνω στην επιτυχία και στο γιατί δε θα έπρεπε να συμβιβαζόμαστε σε θέματα δημιουργίας. Όταν ο Μπρασάι ρωτά τον Πικάσο αν οι ιδέες έρχονται στο ζωγράφο "από τύχη ή προσχεδιασμένα", ο Πικάσο εισάγει κάποια παράπλευρη σοφία πάνω στην τυραννία του "δημιουργικού αδιεξόδου" και απαντά:

    "Δεν έχω ιδέα. Οι ιδέες είναι απλώς σημεία εκκίνησης. Σπάνια μπορώ να τις καταγράψω όπως έρχονται στο μυαλό μου. Αμέσως μόλις αρχίσω να εργάζομαι, άλλες συγκεντρώνονται στη γραφίδα μου. Για να ξέρεις τι πρόκειται να ζωγραφίσεις, πρέπει να αρχίσεις να ζωγραφίζεις...Όταν βρίσκω τον εαυτό μου να κοιτάζει μια λευκή σελίδα, αυτό πάντα γυρίζει στο κεφάλι μου. Ό,τι συλλαμβάνω σε πείσμα του εαυτού μου, με ενδιαφέρει περισσότερο από τις ίδιες μου τις ιδέες."




Το πορτρέτο του Πικάσο με κιμωλία, που ο Ανρί Ματίς σχεδίασε με δεμένα τα μάτια. Φωτογραφία από τον Brassai)


     Για να καταδείξει διεξοδικότερα αυτή την αντίληψη ότι η καλύτερη δημιουργική εργασία ενσκύπτει όταν το λογικό, αυτό-λογοκρινόμενο μυαλό παύει να εμποδίζει την πορεία της ενστικτώδους προδιάθεσης - κάτι που ο Ρέι Μπράντμπερι διατύπωσε όμορφα σε μια συνέντευξή του το 1974 - ο Πικάσο προσφέρει ένα παραστατικό παράδειγμα. Παρά το γεγονός ότι ήταν τόσο θαυμαστής του Ματίς ως επαγγελματίας όσο και προσωπικός του φίλος, ανατρέχει στην περίφημη μεθοδική δημιουργική του διαδικασία σαν προδοσία της αντίληψής του ότι ένας καλιτέχνης θα έπρεπε να τιμάει την αρχική του/της δημιουργική προδιάθεση:

    "Ο Ματίς κάνει ένα σχέδιο, μετά το αντιγράφει. Το αντιγράφει πέντε φορές, δέκα φορές, κάθε φορά με καθαρότερες γραμμές. Είναι πεπεισμένος ότι το τελευταίο, το πιο λιτό, είναι το καλύτερο, το καθαρότερο, το πιο καθοριστικό: παρ΄ όλα αυτά, συνήθως είναι το πρώτο. Όταν μιλαμε για σχέδιο, τίποτα δεν είναι καλύτερο από το πρώτο σκίτσο."


 http://www.brainpickings.org/index.php/2014/02/18/neil-gaiman-on-creativity-where-ideas-comes-from/
 Κάνοντας το επιχείρημα του Πικάσο εμφανές: Το 2010, οι έφοροι του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Ν.Υόρκης χρησιμοποίησαν ακτίνες Χ για να αποκαλύψουν τις πολλές διαφορετικές προεγγίσεις πίσω από τον πίνακα του Ματίς "Λουόμενοι σε Ποταμό", στον οποίο ο ζωγράφος εργάστηκε για οκτώ χρόνια, από το 1909 ως το 1917.


     Οι "Συζητήσεις με τον Πικάσο" προσφερουν μια εξαιρετικά αποδοτική ανάγνωση στο σύνολό της. Οι αγγλομαθείς μπορείτε επίσης να συμπληρώσετε αυτό το συγκεκριμένο απόσπασμα με μια "τεχνική για την παραγωγή ιδεών" πέντε βημάτων από 1939, μετά να επισκεφτείτε τις απόψεις του Ντέιβιντ Λύντς πάνω στο "από πού έρχονται οι ιδέες", καθώς και κάποιες σκέψεις πάνω στο ζήτημα αυτό απο τον Νηλ Γκέιμαν.

   
(επιμέλεια - μετάφραση: Ζ.Κ.)